Je kent het vast: je hebt weken de tijd voor een opdracht, je belooft jezelf dat je morgen begint. Maar morgen wordt overmorgen, en vervolgens is het opeens de dag vóór de deadline. Dan pas kom je echt in actie. Ik heb dat ook vaak gedaan. Nu vraag ik me af: waarom lukt het me pas als de tijd begint te dringen?
Waarom stel je uit
Je hersenen houden van comfort en gemak. In rustige tijden staat je brein liever “uit” dan “aan”. Psychologisch onderzoek laat zien dat uitstelgedrag vaak te maken heeft met emotie, niet met luiheid. Zie bijvoorbeeld het onderzoek naar uitstelgedrag en emotieregulatie van de OU.
Als je denkt aan die opdracht of het werk dat je moet doen, kun je onzekerheid, angst of twijfel voelen. Dat voelt onaangenaam. Je vermijdt het liever. Dus stel je uit. Pas als de deadline dichtbij komt, wordt de spanning groter dan de twijfel, en dan begin je.
De rush vlak voor de deadline
Als de klok tikt en de deadline nadert, verandert alles. Je voelt druk, adrenaline stroomt door je lichaam, en opeens kun je urenlang gefocust werken. Dat herken ik van mezelf. In die uren denk ik: “Waarom begon ik dit niet eerder?”
Onderzoekers zien dit ook. De stress en spanning activeren een mechanisme dat je scherper maakt in het heetst van de strijd. Alleen blijft die scherpe staat vaak maar kort. Zodra je klaar bent, valt de vermoeidheid je aan.
Hoe vaak uitstel voorkomt
Je bent niet de enige die worstelt met uitstelgedrag. Volgens een publicatie van HU Begeleidt heeft ruim driekwart van de studenten er last van.
Daarnaast is onderzocht dat twintig tot vijftig procent van de studenten uitstelgedrag zo ernstig vindt dat het hun studie beïnvloedt
Dat zijn flinke percentages. Het laat zien dat dit probleem zich niet beperkt tot “sommige studenten” maar juist heel veel van jullie raakt.
Gevolgen van te laat beginnen
Uitstelgedrag kan je gezondheid en welzijn ondermijnen. In een onderzoek onder hbo-studenten werd een negatief verband gevonden tussen uitstelgedrag en gezondheid en kwaliteit van leven
Door langdurige stress kun je slechter slapen, fysieke klachten krijgen of je concentratie verliezen. In studentenenquêtes over mentale gezondheid blijkt dat veel studenten kampen met stress, prestatiedruk en uitstelgedrag
Ik heb zelf nachten doorgemaakt, gedreven door angst en haast, en de dagen erop voelde ik me vaak futloos en slecht voorbereid.
Waarom je blijft uitstellen
Je moet het vaak zelf oplossen, want het mechanisme staat in je hoofd. Omdat je uitstelgedrag in het verleden “succes” heeft opgeleverd (je haalde uiteindelijk toch de deadline), leert je brein dat uitstellen werkt. De beloning van de opluchting na het halen van de deadline versterkt het patroon.
Daarnaast speelt perfectionisme een rol. Je denkt dat je alles perfect moet doen, en daarom wacht je tot de “ideale omstandigheden” maar die komen zelden. Je stelt uit totdat de tijd je dwingt om te beginnen, zelfs als dat betekent dat je minder kwaliteit levert.
Hoe kun je het patroon doorbreken
Een manier is om de drempel naar beginnen te verlagen. Zeg tegen jezelf: “Ik hoef alleen de titel te schrijven” of “Ik ga 10 minuten beginnen”. Vaak brengt dat je in beweging.
Wat mij hielp, is ook het werk opdelen. Niet denken aan een groot monster van een taak, maar aan kleine stukken. Begin met iets kleins, en bouw verder. Op die manier voelt het werk minder zwaar.
Verder kun je gebruikmaken van externe druk: spreek af met een studiegenoot, stel een tussentijdse deadline voor jezelf in, of gebruik alerts op je telefoon. Soms heb je die externe prikkel nodig om de voor jou zwakkere “startmodule” van je brein toch te activeren.
Wat ik geleerd heb
Door de jaren heen heb ik ontdekt dat uitstellen je misschien tijdelijk in actie zet, maar het maakt je ook kwetsbaar. Ik leerde dat ik mijn werk beter kon spreiden, terugvalmomenten moest plannen en mezelf motiveren door kleine doelen.
Uiteindelijk gaat het niet om perfectie, maar om vooruitgang. Je hoeft niet altijd vol energie te beginnen. Soms is starten simpelweg opstaan uit de stoel en het document openen. Dat kleine gebaar is vaak de echte stap.
Als je begrijpt waarom je uitstelt, emotie, angst of het beloningssysteem van je brein, kun je daar slimmer mee omgaan. De tweede dat je beseft dat uitstellen een patroon is en geen karaktertrek, wordt het makkelijker om het patroon te doorbreken.
Dus ja, vaak leer je pas echt als de deadline morgen is. Maar je kunt leren om dat minder vaak te doen. En misschien, heel misschien, lukt het je om een keer te beginnen vóór die druk er is.
