Trauma raakt mensen op een manier die van buitenaf niet altijd zichtbaar is. Het is een ingrijpende ervaring die diepe sporen achterlaat, zowel in gedachten als in het lichaam. Iedereen kan ermee te maken krijgen, ongeacht leeftijd, achtergrond of karakter. Toch begrijpen veel mensen nog weinig over wat er precies gebeurt als iemand een schokkende gebeurtenis meemaakt en waarom de gevolgen soms zo lang aanhouden.
Wat er in de hersenen verandert na een schokkende gebeurtenis
Bij een ingrijpende of bedreigende ervaring schakelen de hersenen razendsnel over naar overlevingsmodus. Het amygdala, het deel van de hersenen dat gevaar signaleert, slaat alarm. Het lichaam maakt stresshormonen aan zoals adrenaline en cortisol. Die zorgen ervoor dat je kunt vechten, vluchten of bevriezen. Normaal gesproken zakken die hormonen na het gevaar weer weg. Bij mensen die een psychologische wond oplopen, blijft het zenuwstelsel soms in die staat van paraatheid hangen. De hersenen blijven de situatie als gevaarlijk herkennen, ook als het gevaar al lang voorbij is. Daardoor kunnen geuren, geluiden of beelden een heftige reactie oproepen die voor buitenstaanders moeilijk te begrijpen is.
Verschillende soorten traumatische ervaringen
Niet elke ingrijpende ervaring is hetzelfde. Er is een onderscheid tussen een eenmalige schokkende gebeurtenis, zoals een ongeluk of een overval, en langdurige situaties zoals mishandeling of verwaarlozing in de jeugd. Het eerste noemen onderzoekers ook wel een enkelvoudige schokkende ervaring. Het tweede wordt een complexe variant genoemd, waarbij de gevolgen dieper en breder zijn. Kinderen die opgroeien in een onveilige omgeving, ontwikkelen soms een ander zelfbeeld en andere manieren om met emoties om te gaan. Ook indirecte blootstelling speelt een rol: mensen die anderen helpen bij rampspoed, zoals hulpverleners, kunnen zelf ook klachten ontwikkelen. Dat heet secundaire stressreactie.
Hoe klachten zich uiten in het dagelijks leven
Mensen die last hebben van de nasleep van een schokkende ervaring, merken dat op heel verschillende manieren. Sommigen hebben nachtmerries of flashbacks waarbij de beleving opnieuw heel echt voelt. Anderen vermijden plekken, mensen of situaties die aan de gebeurtenis herinneren. Concentratieproblemen, slaapstoornissen en een voortdurend gevoel van alertheid komen ook veel voor. Soms zijn de klachten minder zichtbaar en uiten ze zich in lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, spierspanning of maagklachten. Als deze klachten langer dan een maand aanhouden na een schokkende ervaring, spreekt men van een posttraumatische stressstoornis, afgekort PTSS. Maar niet iedereen die een moeilijke ervaring heeft gehad, ontwikkelt PTSS. Veerkracht, steun van anderen en eerdere ervaringen spelen allemaal een rol.
Herstel is mogelijk met de juiste begeleiding
Gelukkig hoeft een moeilijke ervaring niet levenslang door te werken. Er zijn behandelingen die goed werken bij het verwerken van psychologische wonden. EMDR is een methode waarbij oogbewegingen worden gecombineerd met het terughalen van de herinnering. Hierdoor verliest de herinnering geleidelijk zijn heftige lading. Cognitieve gedragstherapie helpt mensen om negatieve gedachten die na een schokkende ervaring zijn ontstaan, te onderzoeken en te veranderen. Traumagerichte therapie is maatwerk: wat voor de een werkt, is voor de ander misschien minder geschikt. Naast professionele hulp speelt de omgeving een grote rol. Steun van vrienden, familie of collega’s maakt het verwerken makkelijker. Praten helpt, maar dwingen om te praten werkt averechts. Soms heeft iemand eerst ruimte en rust nodig voordat woorden komen.
Veelgestelde vragen
Kan iedereen een traumatische reactie krijgen, ook bij kleinere gebeurtenissen?
Ja, een traumatische reactie kan iedereen overkomen. Of iets als overweldigend wordt ervaren, hangt niet alleen af van de gebeurtenis zelf, maar ook van de persoon, de omstandigheden en de steun die iemand krijgt. Een gebeurtenis die voor de één meevalt, kan voor de ander heel ingrijpend zijn.
Verdwijnen de klachten vanzelf als je er niet over praat?
Klachten na een schokkende ervaring verdwijnen niet altijd vanzelf door er niet over te praten. Soms zakken ze tijdelijk weg, maar komen ze later in een andere vorm terug. Professionele begeleiding helpt om de ervaring echt te verwerken in plaats van te onderdrukken.
Hoe lang duurt het om te herstellen van een traumatische ervaring?
Herstellen van een traumatische ervaring kost voor iedereen andere tijd. Het hangt af van de aard van de ervaring, de aangeboden hulp en de persoonlijke veerkracht. Sommige mensen voelen zich binnen enkele maanden beter, voor anderen duurt het langer. Met de juiste begeleiding is vooruitgang bijna altijd mogelijk.
Is PTSS hetzelfde als een traumatische ervaring hebben?
Nee, PTSS en het hebben van een traumatische ervaring zijn niet hetzelfde. Veel mensen maken een schokkende ervaring mee zonder dat dit leidt tot PTSS. Bij PTSS blijven klachten zoals herbelevingen, vermijding en verhoogde spanning langer dan een maand aanhouden en beïnvloeden ze het dagelijks leven sterk.
