Een chip in hersenen plaatsen is geen sciencefiction meer. Het Amerikaanse bedrijf Neuralink, opgericht door Elon Musk, heeft al bij een eerste menselijke vrijwilliger een hersenimplantaat ingebracht. De chip leest hersenactiviteit uit en vertaalt die signalen naar computercommando’s, zodat iemand een apparaat kan bedienen met alleen zijn gedachten.
De technologie richt zich in de eerste plaats op mensen met een ernstige lichamelijke beperking, zoals verlamming. Maar de mogelijkheden die onderzoekers op langere termijn zien, gaan verder dan dat. Hieronder lees je hoe zo’n chip in de hersenen precies werkt, wat we weten uit de eerste implantaties en welke vragen er nog open liggen.
Hoe werkt een chip in de hersenen?
Een hersenimplantaat bestaat uit een klein apparaatje dat direct op of in hersenweefsel wordt geplaatst. Neuralinks chip heet “N1” en is ongeveer zo groot als een grote munt. Het apparaat bevat honderden dunne, flexibele draadjes, elk voorzien van elektroden. Die elektroden pikken elektrische signalen op van individuele neuronen: de zenuwcellen die communiceren als je iets denkt of wilt bewegen.
De chip verwerkt die signalen draadloos en stuurt ze door naar een computer of smartphone. Speciale software “leert” vervolgens welk signaalpatroon hoort bij welke bedoeling. Wil iemand een cursor naar rechts bewegen? Dan herkent het systeem het bijbehorende hersenpatroon en voert die beweging uit op het scherm. Bij Neuralink gebeurt dat draadloos: er zitten geen kabels door de schedel.
De eerste mens met een Neuralink-implantaat
Begin 2024 ontving een eerste vrijwilliger een Neuralink-chip in zijn hersenen. De man heeft een verlamming en kon daardoor zijn ledematen niet meer gebruiken. Na de ingreep bleek hij in staat een computercursor te besturen met zijn gedachten. Dat was een belangrijke stap: het bewees dat de chip bij een levend mens werkt en dat het brein de elektroden accepteert zonder directe afstoting.
Neuralink meldde later dat een deel van de draadjes loskwam in de eerste weken na de implantatie, waardoor het aantal bruikbare elektroden daalde. Het bedrijf paste vervolgens de software aan om de resterende signalen beter te benutten. Ondanks die tegenslag kon de gebruiker gewoon doorgaan met het besturen van de cursor. Dit laat zien dat de technologie veelbelovend is, maar dat er nog technische uitdagingen zijn op te lossen.
Wat zijn de mogelijkheden?
Op dit moment is het voornaamste doel van een chip in de hersenen het helpen van mensen met verlammingen of neurologische aandoeningen. Denk aan ALS-patiënten die niet meer kunnen praten of typen: met een hersenimplantaat kunnen zij toch communiceren via een scherm. Ook voor mensen met de ziekte van Parkinson wordt onderzoek gedaan naar diepe hersenstimulatie via implantaten, al is dat een iets andere technologie.
Op langere termijn noemen onderzoekers en bedrijven als Neuralink bredere toepassingen: geheugenondersteuning, snellere communicatie tussen mens en computer, of het behandelen van psychische aandoeningen. Dat zijn echter vooralsnog vergezichten. Op dit moment is er geen goedgekeurd gebruik buiten medische indicaties.
Risico’s en bezwaren
Een hersenoperatie brengt altijd risico’s met zich mee: infectie, bloeding of schade aan omliggend weefsel. Bij een chip in de hersenen komen daar specifieke vragen bij. Wat gebeurt er als de software een fout maakt? Wie heeft toegang tot de data die het apparaat uitleest? En wat als het bedrijf achter de chip stopt met bestaan of de ondersteuning stopt?
Privacyorganisaties maken zich zorgen over de hoeveelheid persoonlijke data die zo’n apparaat verzamelt. Hersenactiviteit is bijzonder gevoelige informatie. Er is nog geen duidelijke wetgeving die regelt hoe bedrijven met die data moeten omgaan. Ethici wijzen ook op het risico van ongelijkheid: als verbeterde hersenfuncties alleen beschikbaar zijn voor wie het kan betalen, ontstaan nieuwe vormen van sociale scheiding.
Daarnaast is de lange termijn nog onbekend. Hoe reageert hersenweefsel op een implantaat na tien of twintig jaar? Dat weten we simpelweg nog niet.
Wat maakt Neuralink anders dan andere hersenimplantaten?
Hersenimplantaten bestaan al langer. Cochleaire implantaten helpen doven al decennia, en diepe hersenstimulatoren worden al jaren gebruikt bij Parkinson. Wat Neuralink onderscheidt, is de hoeveelheid elektroden (veel meer dan bij oudere systemen), de draadloze verbinding en de automatische plaatsing van de draadjes via een robotchirurg. Daardoor kan de chip nauwkeuriger en met meer signalen werken dan oudere implantaten.
Concurrenten als Synchron, een ander Amerikaans bedrijf, werken aan implantaten die via een bloedvat worden ingebracht, zonder dat de schedel geopend hoeft te worden. Dat is een minder ingrijpende methode. De race om de beste hersenchip is dus volop gaande, met meerdere spelers wereldwijd.
Een chip in de hersenen staat nog aan het begin van zijn ontwikkeling. De eerste resultaten zijn bemoedigend voor mensen met een ernstige beperking, maar de technologie heeft tijd nodig om te rijpen. Wie de ontwikkelingen volgt, doet er goed aan zowel de medische beloften als de openstaande vragen over veiligheid en privacy serieus te nemen.
