Er bestaan meerdere soorten intelligentie. De bekendste indeling komt van de Amerikaanse psycholoog Howard Gardner, die in 1983 de theorie van meervoudige intelligentie introduceerde. Volgens Gardner is intelligentie niet één eigenschap die je met een IQ-test volledig kunt meten. Hij onderscheidde acht verschillende typen, elk met eigen sterke kanten.
Dat is een belangrijk verschil met de traditionele opvatting, waarbij intelligentie vooral werd gezien als taalvaardigheid en logisch redeneren. Gardners theorie laat zien dat iemand die moeite heeft met rekenen, toch uitzonderlijk slim kan zijn op een ander vlak, zoals muziek, sport of menselijk contact.
De acht soorten intelligentie volgens Gardner
Verbaal/linguïstische intelligentie (taalslim) gaat over het vermogen om goed met taal om te gaan. Mensen met deze intelligentie leren makkelijk nieuwe talen, schrijven vlot en begrijpen teksten snel. Schrijvers, journalisten en debaters scoren hier vaak hoog op.
Logisch/mathematische intelligentie (rekenslim) is het type dat het meest aansluit bij het klassieke beeld van intelligent zijn. Het gaat om abstract redeneren, patronen herkennen en problemen stap voor stap oplossen. Wiskundigen, wetenschappers en programmeurs gebruiken dit dagelijks.
Visueel/ruimtelijke intelligentie (beeldslim) houdt in dat je goed kunt denken in beelden en ruimtelijke verhoudingen. Iemand met deze eigenschap kan zich goed voorstellen hoe een kamer eruitziet als je meubels verplaatst, of hoe een technische tekening in de praktijk werkt. Architecten, piloten en beeldend kunstenaars hebben dit sterk ontwikkeld.
Muzikale intelligentie (muziekslim) is het talent om ritme, toon en melodie te herkennen en te begrijpen. Mensen met deze intelligentie horen snel of iets vals klinkt, leren nummers razendsnel en hebben een sterk gevoel voor klank. Dit gaat verder dan alleen een instrument bespelen: ook het analyseren van muziek valt hieronder.
Lichamelijk/kinesthetische intelligentie (beweegslim) draait om het gebruik van het lichaam als instrument. Dansers, chirurgen, timmerlieden en topsporters hebben dit type sterk. Ze leren door te doen, voelen snel aan hoe een beweging moet verlopen en hebben een fijn gevoel voor coördinatie.
Interpersoonlijke intelligentie (mensslim) is het vermogen om anderen goed te begrijpen: hun gevoelens lezen, groepsdynamiek aanvoelen en effectief communiceren. Goede leiders, leraren en therapeuten beschikken hier vaak over in hoge mate.
Intrapersoonlijke intelligentie (zelfslim) gaat over zelfkennis. Mensen met dit talent begrijpen hun eigen emoties, drijfveren en beperkingen goed. Ze weten wat hen motiveert en passen hun gedrag daarop aan. Dit type is minder zichtbaar voor de buitenwereld, maar speelt een grote rol in persoonlijke groei.
Naturistische intelligentie (natuurslim) is de capaciteit om patronen in de natuur te herkennen en levende wezens van elkaar te onderscheiden. Biologen, boeren, dierenartsen en mensen die makkelijk planten en dieren herkennen, laten dit zien. Gardner voegde dit type later toe aan zijn oorspronkelijke lijst.
Hoe verschilt dit van het klassieke IQ?
Een traditionele IQ-test meet vooral verbale en logisch-mathematische vaardigheden. Dat geeft een beperkt beeld, want iemand die een gemiddeld IQ heeft, kan tegelijkertijd uitzonderlijk sterk zijn in muziek of in contact met anderen. De theorie van meervoudige intelligentie zegt niet dat IQ waardeloos is, maar dat het slechts een klein stukje van het totaalplaatje laat zien.
In de wetenschap is er discussie over Gardners theorie. Critici wijzen erop dat sommige “intelligentietypen” ook als talenten of persoonlijkheidskenmerken beschreven kunnen worden, en dat het wetenschappelijk bewijs voor een strikte scheiding tussen de acht typen beperkt is. Toch heeft de theorie veel invloed gehad op het onderwijs, omdat ze leraren uitnodigt om leerlingen op meer manieren te benaderen.
Andere bekende indelingen van soorten intelligentie
Naast Gardner zijn er andere invalshoeken. Psycholoog Raymond Cattell maakte onderscheid tussen fluïde intelligentie (het vermogen om nieuwe problemen op te lossen, los van eerder opgedane kennis) en gekristalliseerde intelligentie (kennis en vaardigheden die je door ervaring hebt opgebouwd). Fluïde intelligentie neemt doorgaans af met leeftijd; gekristalliseerde intelligentie juist toe.
Daniel Goleman populariseerde het begrip emotionele intelligentie (EQ). Dat staat voor het vermogen om je eigen emoties en die van anderen te herkennen en er verstandig mee om te gaan. Een hoog EQ hangt samen met beter samenwerken, meer veerkracht en effectiever leiderschap, al is ook hier wetenschappelijke discussie over de precieze definitie.
Wat kun je doen met kennis over jouw soort intelligentie?
Weten welke soorten intelligentie bij jou sterk zijn, helpt bij keuzes in opleiding, werk en persoonlijke ontwikkeling. Iemand met sterke interpersoonlijke intelligentie kan goed gedijen in een teamgerichte functie. Iemand met hoge visueel-ruimtelijke intelligentie vindt misschien meer voldoening in ontwerpen dan in administratief werk.
Er zijn online tests die een globaal beeld geven van jouw profiel, maar houd er rekening mee dat deze niet wetenschappelijk gevalideerd zijn. Ze kunnen wel een nuttig startpunt zijn voor zelfreflectie. Een eerlijker manier is om terug te kijken op situaties waarin je moeiteloos en met plezier presteerde, want daar liggen je sterkste typen intelligentie vaak het duidelijkst zichtbaar.
Intelligentie is niet iets wat je hebt of niet hebt. Elk van deze typen kun je verder ontwikkelen door oefening, nieuwsgierigheid en de juiste omgeving. Weten welke kant al sterk is, geeft je gewoon een voorsprong bij het kiezen van de richting.
