GABA in de hersenen werkt als een natuurlijke rem op overactiviteit. Het is de belangrijkste remmende neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel en zorgt ervoor dat zenuwcellen niet te snel of te vaak vuren. Zonder GABA zouden de hersenen voortdurend “aan” staan, met alle gevolgen van dien.
GABA staat voor gamma-aminoboterzuur. Het is een lichaamseigen stof die de hersenen zelf aanmaken. Wanneer GABA vrijkomt, remt het de activiteit van naburige zenuwcellen. Dat klinkt misschien als iets negatiefs, maar die remming is juist noodzakelijk. Het houdt prikkels in balans en voorkomt dat je zenuwstelsel overbelast raakt.
Wat GABA precies doet in je hersenen
Zenuwcellen communiceren via elektrische signalen en chemische boodschappers. Bij te veel prikkels kunnen hersenen in een soort overbelaste toestand raken, vergelijkbaar met een computer die vastloopt. GABA voorkomt dat. Zodra GABA aan een zenuwcel bindt, wordt de cel minder gevoelig voor andere prikkels. De activiteit daalt, en de hersenen kalmeren.
Dit remmende effect heeft invloed op meerdere functies tegelijk. GABA speelt een rol bij ontspanning, slaap, stemming, concentratie en het onderdrukken van angst. Veel kalmerende medicijnen, zoals benzodiazepinen, werken dan ook door het effect van GABA te versterken. Ze binden aan dezelfde receptoren als GABA en maken die receptoren gevoeliger.
GABA en het blokkeren van ongewenste gedachten
Onderzoekers van het FNI Institute beschrijven hoe het menselijk brein ongewenste gedachten actief blokkeert met behulp van GABA. Het gaat dan niet om passief vergeten, maar om een actief proces waarbij de hersenen bewust een gedachte onderdrukken. GABA speelt daar een directe rol in: de neurotransmitter remt de zenuwcellen die de ongewenste gedachte actief houden.
Dit mechanisme werkt via de hippocampus, het hersengebied dat sterk betrokken is bij geheugen en emoties. Wanneer iemand probeert een nare herinnering of gedachte te vermijden, schakelen bepaalde cellen in de hippocampus de activiteit van die gedachte als het ware uit. GABA is daarbij het signaalmiddel. Mensen bij wie dit systeem goed werkt, lukt het beter om gedachten los te laten.
Wat een tekort aan GABA veroorzaakt
Bij een tekort aan GABA in de hersenen blijft de rem op overactiviteit achterwege. De hersenen blijven dan “doordraaien”, ook als dat niet nodig is. Dat kan zich uiten in:
- Aanhoudende piekergedachten die moeilijk te stoppen zijn
- Slaapproblemen door een overactief brein
- Verhoogde angstgevoelens of gespannenheid
- Moeite met ontspannen, ook in rustige situaties
- Verhoogde prikkelbaarheid
Een tekort aan GABA wordt in verband gebracht met angststoornissen, insomnia en in sommige gevallen ook met epilepsie. Bij epilepsie vuren zenuwcellen in golven tegelijk, iets wat normaal gesproken door GABA wordt voorkomen. Veel anti-epileptica werken dan ook op het GABA-systeem.
Factoren die de GABA-aanmaak beïnvloeden
Het lichaam maakt GABA aan uit glutamaat, een andere neurotransmitter, via een omzettingsproces waarbij vitamine B6 een rol speelt. Langdurige stress, slaaptekort en een slechte voeding kunnen dit proces verstoren. Omgekeerd kunnen regelmatige beweging, voldoende slaap en ontspanningstechnieken zoals mindfulness de GABA-activiteit in de hersenen ondersteunen. Dat is wat onderzoek tot nu toe aanwijst, al is de exacte werking op levende mensen nog volop onderwerp van studie.
Er zijn ook voedingssupplementen op de markt die GABA als stof bevatten. De vraag is of die supplementen daadwerkelijk de GABA-spiegel in de hersenen verhogen. GABA heeft moeite om de bloed-hersenbarrière te passeren, waardoor het via pillen innemen niet automatisch leidt tot meer GABA in de hersenen. Supplementen met precursors zoals L-theanine of magnesium zouden indirect meer effect kunnen hebben, maar ook hier geldt: de wetenschap is nog niet eensluidend.
Wanneer is dit relevant voor jou?
Als je regelmatig last hebt van piekeren, angst of slecht slapen, dan kan een verstoorde GABA-balans een rol spelen. Dat wil niet zeggen dat je direct supplementen moet gaan slikken. Leefstijlfactoren als slaap, beweging en stressreductie hebben een bewezen effect op het zenuwstelsel en indirect ook op GABA. Bij aanhoudende klachten is het verstandig een arts of psycholoog te raadplegen in plaats van zelf te experimenteren met middelen die het GABA-systeem beïnvloeden.
GABA is een onzichtbare, maar onmisbare kracht in je hersenen. Het houdt de balans tussen activiteit en rust, en bepaalt mede hoe goed jij ongewenste gedachten kunt loslaten, ontspannen en slapen.
