Het geschatte IQ van Isaac Newton ligt volgens onderzoekers en historici tussen de 170 en 200. Omdat Newton leefde in de zeventiende eeuw, is er uiteraard nooit een officiële IQ-test afgenomen. Wetenschappers schatten zijn intelligentie achteraf in op basis van zijn wetenschappelijke prestaties, zijn productiviteit en de moeilijkheidsgraad van zijn werk vergeleken met tijdgenoten.
Hoe schatten we het IQ van Isaac Newton?
Het meten van het IQ van historische figuren heet historiometrisch onderzoek. Onderzoekers kijken daarbij naar meerdere factoren: op welke leeftijd iemand grote doorbraken boekte, hoe complex zijn werk was, hoeveel hij produceerde en hoe ver zijn denken de kennis van zijn tijd vooruit was. Voor Newton telt zwaar mee dat hij de calculus ontwikkelde, de wetten van de zwaartekracht formuleerde én fundamentele ontdekkingen deed in de optica. Dit alles in een periode van intensief werk rond zijn twintigste en dertigste levensjaar.
Een veelgebruikte benadering is de statistische methode. Als je ervan uitgaat dat Newton de slimste persoon van zijn tijd in Engeland was, dan was hij ruwweg één op de zes miljoen mensen. Dat correspondeert statistisch met een IQ van ongeveer 176. Dit is de ondergrens die sommige onderzoekers aanhouden. Anderen gaan hoger, richting 190 tot 200, als je zijn prestaties afzet tegen de hele menselijke geschiedenis.
Welk IQ-getal wordt het vaakst genoemd?
In de meeste overzichten van historische IQ-schattingen kom je voor Newton een getal tegen tussen de 170 en 200. De psycholoog Catherine Cox publiceerde in 1926 een invloedrijke studie naar de intelligentie van historische genies. Zij schatte het IQ van Newton op 130, maar erkende zelf dat dit waarschijnlijk een onderschatting was door beperkte bronnen over zijn vroege jeugd. Latere onderzoekers corrigeerden haar schatting flink naar boven, richting de 170 tot 200.
Een getal van 190 of hoger betekent dat nog geen één op de tien miljard mensen zo intelligent is. Ter vergelijking: de huidige wereldbevolking is ruim acht miljard. Op dat niveau is het IQ-getal zelf bijna een abstractie, want er zijn simpelweg geen goede referentiepunten meer.
Wat maakt de schatting van Newtons IQ zo lastig?
Er zijn drie grote problemen bij dit soort schattingen. Ten eerste is IQ een begrip dat pas in de twintigste eeuw is ontwikkeld. Het meet een specifieke set cognitieve vaardigheden op een gestandaardiseerde manier. Of Newton hoog zou scoren op alle onderdelen van een moderne IQ-test, weten we niet. Ten tweede zijn historische bronnen over zijn jeugd en vroege ontwikkeling beperkt, waardoor vroege indicatoren van intelligentie moeilijk te beoordelen zijn. Ten derde speelt zijn omgeving een grote rol: Newton had toegang tot de bibliotheek van Cambridge en werkte in een periode van grote wetenschappelijke opwinding. Hoe groot de invloed van zijn omgeving was ten opzichte van zijn aangeboren intelligentie, is moeilijk te scheiden.
Bovendien zijn IQ-schattingen van historische figuren altijd gekleurd door het prestige van hun werk. Newton staat al eeuwenlang bekend als het grootste wetenschappelijke genie van zijn tijd, wat onderzoekers onbewust kan beïnvloeden om zijn score hoger in te schatten.
Newton vergeleken met andere historische genies
In lijsten van hoogste historische IQ-schattingen staat Newton vrijwel altijd in de top drie, naast Leonardo da Vinci en Gottfried Wilhelm Leibniz. Hieronder een globaal overzicht van veelgenoemde schattingen:
| Persoon | Geschat IQ-bereik |
|---|---|
| Isaac Newton | 170 tot 200 |
| Leonardo da Vinci | 180 tot 220 |
| Gottfried Wilhelm Leibniz | 180 tot 200 |
| Galileo Galilei | 180 tot 200 |
| René Descartes | 160 tot 185 |
Deze getallen zijn allemaal schattingen achteraf. Ze zijn niet vergelijkbaar met een officieel IQ-testresultaat. De onderlinge volgorde verschilt ook per studie en per methode die een onderzoeker gebruikt.
Wat zeggen zijn prestaties over zijn intelligentie?
Los van een getal is het nuttig om gewoon te kijken wat Newton deed. Tussen 1665 en 1667, tijdens de pest die Cambridge sloot, werkte hij vrijwel alleen thuis aan wiskunde, optica en mechanica. In die twee jaar legde hij de basis voor de differentiaal- en integraalrekening, ontdekte hij dat wit licht uit kleuren bestaat en formuleerde hij de eerste versies van zijn gravitatiewetten. Dit was geen incrementele wetenschap, maar een reeks fundamentele doorbraken op meerdere terreinen tegelijk. Wetenschapshistorici noemen die periode regelmatig het meest productieve van één persoon in de hele geschiedenis van de wetenschap.
Zulke prestaties vergen meer dan alleen een hoog IQ. Newton had ook een uitzonderlijk concentratievermogen, een enorme werkinzet en het vermogen om abstracte wiskundige structuren te verbinden met fysieke verschijnselen. Of dat allemaal onder “IQ” valt, is een vraag die IQ-tests zelf niet volledig kunnen beantwoorden.
Het IQ van Isaac Newton blijft dus een schatting, ergens tussen de 170 en 200. Dat getal is interessant als je wilt begrijpen hoe hij zich verhield tot anderen, maar het vertelt niet het hele verhaal. Zijn werkelijke bijdrage aan de wetenschap spreekt misschien nog duidelijker voor zich dan welk getal dan ook.
