Het IQ van een chimpansee wordt naar schatting ergens tussen de 20 en 60 gelegd, afhankelijk van hoe je het test en welk individu je meet. Enkele uitzonderlijk getrainde chimpansees zouden op specifieke taken scoren die vergelijkbaar zijn met een menselijk IQ rond de 85, maar dat zegt meer over die taak dan over algemene intelligentie. Een rechttoe-rechtaan IQ-score is bij chimpansees sowieso moeilijk te geven, en hier lees je waarom.
Waarom een IQ-score voor een chimpansee lastig is
Een standaard IQ-test is ontworpen voor mensen. Hij meet taalvaardigheid, rekenen, logisch redeneren en werkgeheugen op een manier die aansluit bij hoe mensen denken en communiceren. Als je een chimpansee diezelfde test geeft, meet je eigenlijk hoe goed hij presteert op een mens-gericht instrument, niet hoe slim hij is in zijn eigen wereld.
Wetenschappers gebruiken daarom aangepaste taken: visueel geheugen, patronen herkennen, gereedschapgebruik en sociale intelligentie. Op sommige van die taken doen chimpansees het verrassend goed. Bij korte-termijn geheugen voor getallen en posities op een scherm presteren chimpansees in onderzoeken soms beter dan volwassen mensen.
Geschatte IQ van een chimpansee in cijfers
Er bestaat geen officieel vastgesteld IQ-getal voor chimpansees. Wat wel circuleert zijn schattingen op basis van vergelijkende cognitieve tests. De meest genoemde getallen zien er zo uit:
- Gemiddelde chimpansee: naar schatting rond de 20 tot 50 op een mens-gecalibreerde schaal.
- Goed getrainde of uitzonderlijk intelligente individuen: schattingen lopen op tot rond de 85, vergelijkbaar met een menselijk IQ aan de onderkant van het gemiddelde.
- Gorilla Koko, bekend van gebarentaal, scoorde naar schatting tussen de 70 en 85 op vergelijkbare tests.
Die bovengrens van 85 geldt als uitschieter, niet als typisch. De meeste chimpansees zitten daar ver onder als je een menselijke meetlat aanlegt. Dat maakt ze niet “dom”, het maakt ze gewoon anders georganiseerd qua intelligentie.
Wat chimpansees wél en niet kunnen
Chimpansees leren gebarentaal begrijpen en gebruiken. Ze herkennen zichzelf in een spiegel, wat duidt op zelfbewustzijn. Ze gebruiken gereedschappen, zoals stokken om termietenheuvels te leegprikken, en leren dat van elkaar. Ze lossen problemen op met meerdere stappen en begrijpen oorzaak en gevolg in eenvoudige situaties.
Wat ze moeilijker vinden: abstracte taal, complexe rekenkunde en het denken vanuit het perspectief van een ander (de zogeheten “theory of mind”). Op dat laatste scoren mensen al vroeg in de kindertijd vrij hoog. Bij chimpansees is dit slechts beperkt aangetoond.
IQ chimpansee versus mens: een eerlijkere vergelijking
Als je de intelligentie van een chimpansee afzet tegen die van een mens, vergelijk je eigenlijk appels met peren. Chimpansees zijn evolutionair geoptimaliseerd voor overleven in een complexe sociale groep in het wild. Hun geheugen voor de ruimtelijke positie van voedsel, het inschatten van gevaar en het navigeren van sociale verhoudingen is indrukwekkend.
Mensen zijn dan weer sterk in taal, cumulatieve cultuur en abstract denken. Op die menselijke terreinen scoren chimpansees laag. Op taken die dicht bij hun eigen leefomgeving liggen, verkleint het gat aanzienlijk. Het is dus correcter om te zeggen dat het IQ van een chimpansee op een menselijke schaal ergens tussen de 20 en 50 uitkomt, met uitschieters die hoger liggen bij intensief getrainde dieren.
Als je wil weten hoe slim een chimpansee werkelijk is, kijk dan niet alleen naar een IQ-getal. Kijk naar wat ze doen in de natuur: gereedschapgebruik, coördinatie bij jacht en het onthouden van honderden sociale relaties binnen een groep. Dat is een vorm van intelligentie die een getal moeilijk vat.
