De hersenen zijn verdeeld in twee helften, die elk een hemisfeer worden genoemd. De linker hemisfeer en de rechter hemisfeer lijken sterk op elkaar, maar hebben elk hun eigen taken en specialisaties. Samen zorgen ze voor alles wat je denkt, voelt, ziet en doet.
De twee hersenhelften zijn verbonden door een bundel zenuwvezels die het corpus callosum heet. Via deze verbinding wisselen de twee helften voortdurend informatie uit, zodat je als een geheel functioneert en niet als twee losse systemen.
Wat doet elke hemisfeer van de hersenen?
Een opvallend kenmerk van de hersenen is dat elke hemisfeer de tegenovergestelde kant van het lichaam aanstuurt. De linker hersenhelft stuurt de bewegingen van de rechterkant van je lichaam aan, en de rechter hersenhelft doet dat voor de linkerkant. Hetzelfde geldt voor zintuiglijke informatie: wat je met je rechterhand voelt, verwerkt je linker hemisfeer.
De linker hemisfeer is bij de meeste mensen dominant voor taal. Hier liggen twee belangrijke taalgebieden: het gebied van Broca, dat betrokken is bij het spreken en taalproductie, en het gebied van Wernicke, dat een rol speelt bij het begrijpen van taal. Schade aan de linker hersenhelft leidt daarom vaak tot problemen met spreken of taalbegrip, een aandoening die afasie heet.
De rechter hemisfeer is meer gespecialiseerd in ruimtelijk inzicht, gezichtsherkenning, muziek en het verwerken van emoties. Iemand met schade aan de rechter hersenhelft heeft soms moeite met het herkennen van gezichten of het inschatten van afstanden, maar blijft vaak goed in staat om te praten.
De dominante hemisfeer: wat betekent dat?
Wanneer je ergens “de dominante hemisfeer” hoort, wordt daarmee de hersenhelft bedoeld die de leiding heeft over taal. Bij zo’n 95 procent van de rechtshandige mensen is de linker hemisfeer dominant voor taal. Bij linkshandigen ligt dat iets genuanceerder: een deel heeft de taalcentra aan de linkerkant, een deel aan de rechterkant, en bij sommigen zijn beide hemisfereren betrokken.
Dominantie betekent niet dat de andere helft minder actief is. De niet-dominante hemisfeer vervult onmisbare taken. Zonder de rechter hemisfeer zou je de ironie in een zin missen, moeite hebben met het begrijpen van gezichtsuitdrukkingen of een melodie niet kunnen volgen.
De vier kwabben binnen elke hemisfeer
Elke hemisfeer is opgebouwd uit vier kwabben, elk met een eigen functie. De frontaalkwab (voorhoofdskwab) is betrokken bij planning, beslissingen nemen en beweging. In de frontaalkwab van de dominante hemisfeer ligt het gebied van Broca. De pariëtaalkwab verwerkt tastzin en ruimtelijk bewustzijn. De temporaalkwab is betrokken bij gehoor, geheugen en taal, en bevat het gebied van Wernicke. De occipitaalkwab aan de achterkant van het hoofd verwerkt visuele informatie.
Binnen de frontaalkwab zit de primaire motorische cortex, een smalle strook die de willekeurige bewegingen van het lichaam aanstuurt. Elk deel van die cortex correspondeert met een specifiek lichaamsdeel, van je voet tot je lippen.
Wat gebeurt er als een hemisfeer beschadigd raakt?
Een beroerte, hersentumor of hersenletsel kan één hemisfeer treffen. De gevolgen hangen sterk af van welke hersenhelft is aangedaan en welk gebied precies is beschadigd. Letsel aan de linker hemisfeer leidt bij veel mensen tot taalstoornissen of zwakte aan de rechterkant van het lichaam. Letsel aan de rechter hemisfeer geeft vaker problemen met aandacht, ruimtelijk inzicht of het verwerken van emoties, en veroorzaakt zwakte aan de linkerkant van het lichaam.
Hersenen hebben een zekere mate van plasticiteit, zeker op jonge leeftijd. Dat wil zeggen dat gezonde hersengebieden soms de taken van beschadigde gebieden gedeeltelijk kunnen overnemen, al heeft dat grenzen.
Veelgestelde vragen over de hersenhelften
Zijn mensen echt “linker-” of “rechterhersenig”?
Dit is een populair idee, maar het klopt niet. Iedereen gebruikt beide hersenhelften. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat mensen structureel meer met één hersenhelft werken dan de andere.
Waarom kruisen de zenuwbanen?
De reden waarom de hersenen de tegenovergestelde lichaamshelft aansturen, is nog niet volledig begrepen. Het kruisen (decussatie) van zenuwbanen gebeurt al vroeg in de evolutie bij gewervelde dieren en is een van de meest opvallende kenmerken van het zenuwstelsel.
Kan je leven met maar één hemisfeer?
Ja, in zeldzame gevallen waarbij een volledige hersenhelft operatief wordt verwijderd (hemisfereëctomie), kunnen mensen, zeker als dit op jonge leeftijd gebeurt, een redelijk normaal leven leiden. De resterende hemisfeer neemt veel taken over.
De twee hersenhemisferen vormen samen een systeem waarin samenwerking centraal staat. Elk heeft zijn eigen sterktes, maar ze vullen elkaar voortdurend aan. Inzicht in die verdeling helpt artsen en onderzoekers beter te begrijpen wat er misgaat bij hersenletsel of neurologische aandoeningen, en hoe herstel er uitziet.
