De meningen zijn de hersenvliezen die de hersenen en het ruggenmerg omhullen en beschermen. Ze liggen tussen de schedel en de buitenste laag van de hersenen (de cortex cerebri) en lopen door tot om de kleine hersenen en het ruggenmerg. Je hebt drie lagen, elk met een eigen functie.
De drie lagen van de meningen
De hersenvliezen bestaan uit drie afzonderlijke lagen, van buiten naar binnen:
- Dura mater (harde hersenvlies): de buitenste en stevigste laag. Deze zit direct tegen de binnenkant van de schedel aan en biedt stevige mechanische bescherming.
- Arachnoidea mater (spinnenwebvlies): de middelste laag, dun en koordsachtig van structuur. De naam verwijst naar het spinnenwebachtige weefsel waaruit deze laag bestaat.
- Pia mater (zachte hersenvlies): de binnenste laag, die direct op het hersenweefsel ligt en de vorm van de hersenen nauwkeurig volgt, inclusief alle groeven en plooien.
Tussen de arachnoidea en de pia mater bevindt zich de subarachnoïdale ruimte. Daarin circuleert het hersenvocht (liquor cerebrospinalis). Dit vocht werkt als een soort schokdemper en verdeelt druk gelijkmatig over het hersenoppervlak.
Wat doen de meningen precies?
De meningen hersenen vervullen meerdere functies tegelijk. De belangrijkste is bescherming: de drie lagen samen vormen een buffer tussen de harde schedel en het kwetsbare hersenweefsel. Bij een stoot of schok absorbeert de combinatie van vliezen en hersenvocht een deel van de kracht.
Daarnaast ondersteunen de meningen de bloedvaten die de hersenen voorzien van zuurstof en voedingsstoffen. De dura mater bevat bijvoorbeeld grote bloedvaten (sinussen) die bloed afvoeren vanuit de hersenen. De pia mater volgt de kleine bloedvaten tot diep in het hersenweefsel.
Tot slot spelen de meningen een rol bij het in stand houden van het chemische milieu rondom de hersenen. Ze vormen samen met de bloedvaten een onderdeel van de bloed-hersenbarrière, die voorkomt dat schadelijke stoffen vanuit het bloed het hersenweefsel bereiken.
Wanneer worden de meningen ziek?
De bekendste aandoening van de hersenvliezen is meningitis, een ontsteking van de meningen. Dit kan worden veroorzaakt door bacteriën, virussen of schimmels. Bacteriële meningitis is de ernstigste vorm en vereist snelle medische behandeling, omdat een ontsteking van de hersenvliezen zich snel kan verspreiden naar het hersenweefsel zelf.
Een ander bekend probleem is een subduraal hematoom: een bloeding in de ruimte tussen de dura mater en de arachnoidea. Dit ontstaat vaak na een klap op het hoofd, waarbij een bloedvat scheurt. Ook een subarachnoïdale bloeding (in de subarachnoïdale ruimte) is een medische noodsituatie die directe zorg vereist.
Meningeomen zijn goedaardige tumoren die vanuit de meningen groeien. Ze zijn relatief langzaam groeiend, maar kunnen door druk op omliggend hersenweefsel klachten geven zoals hoofdpijn, veranderingen in zicht of epileptische aanvallen.
Meningen en ruggenmerg
De hersenvliezen houden niet op bij de hersenen. Dezelfde drie lagen lopen door langs het ruggenmerg, tot aan het onderste deel van de wervelkolom. Ook het ruggenmerg is dus omgeven door dura mater, arachnoidea en pia mater. Bij een ruggenprik (lumbaalpunctie) steekt een arts een naald door de dura mater in de subarachnoïdale ruimte om hersenvocht af te nemen voor onderzoek.
De meningen zijn daarmee niet alleen een beschermende structuur rond de hersenen, maar een doorlopend systeem dat het hele centrale zenuwstelsel omhult. Problemen met de meningen kunnen dan ook zowel hersengerelateerde als ruggenmerg gerelateerde klachten geven, afhankelijk van waar de ontsteking of bloeding zich bevindt.
