De insula is een deel van de hersenschors dat diep verstopt ligt in de laterale groeve (ook wel de groeve van Silvius of fissura lateralis genoemd). Omdat het ingeklemd zit tussen de omliggende hersenkwabben, is het van buitenaf niet zichtbaar. Toch speelt de insula een grote rol in veel lichamelijke en emotionele processen.
De insula wordt ook wel het ‘eiland van Reil’ genoemd, naar de Duitse anatoom Johann Christian Reil die het gebied in de vroege negentiende eeuw beschreef. Dat beeldende woord ‘eiland’ klopt: het gebiedje ligt als het ware ingesloten, omringd door andere hersenstructuren.
Waar ligt de insula in de hersenen precies?
De insula bevindt zich aan de binnenzijde van de laterale sulcus, de diepe groeve die de frontaalkwab en pariëtaalkwab scheidt van de temporaalkwab. Als je die groeve zijwaarts zou openklappen, zie je de insula liggen als een afzonderlijk lapje hersenschors. Het gebied wordt aan de buitenkant bedekt door delen van de frontale, parietale en temporale kwab, die samen de ‘operculum’ vormen (Latijn voor deksel).
De insula heeft verbindingen met veel andere hersendelen, waaronder het limbisch systeem, de thalamus, de prefrontale cortex en de hersenstam. Die brede bedrading verklaart waarom de insula betrokken is bij zo veel verschillende functies.
Wat doet de insula?
De insula heeft meerdere taken die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken lijken, maar bij nader inzien sterk samenhangen. Het hersengebied verwerkt signalen van binnen het lichaam, waaronder hartslag, ademhaling, pijn en spijsvertering. Dit wordt interoceptie genoemd: het waarnemen van de toestand van je eigen lichaam. De insula zorgt ervoor dat die signalen bewust worden en een gevoel krijgen.
Naast lichamelijke gewaarwordingen speelt de insula ook een rol bij emoties. Het is betrokken bij het ervaren van walging, angst, empathie en sociale pijn. Wanneer je je beschaamd of buitengesloten voelt, is de insula actief. Ook bij het herkennen van emoties bij anderen, dus bij empathie, wordt het gebied aangesproken.
Een derde functie is de integratie van zintuiglijke informatie. De insula helpt bij het combineren van wat je ziet, hoort, ruikt en voelt tot één samenhangend geheel. Dit speelt ook een rol bij lichaamsbewustzijn: het gevoel dat je lichaam van jou is en waar het in de ruimte staat.
Smaak, misselijkheid en pijn
De insula bevat de primaire smaakschors. Smaakinformatie vanuit de tong en de mond komt hier aan en wordt verwerkt. Dit verklaart waarom schade aan de insula soms leidt tot problemen met smaakwaarneming.
Ook misselijkheid en walging zijn sterk gekoppeld aan de insula. Als je iets vies ruikt of een bedorven smaak ervaart, is de insula een van de hersengebieden die actief wordt. Datzelfde geldt voor chronische pijn: bij langdurige pijnklachten is de insula regelmatig overactief of veranderd van structuur.
Wat gebeurt er bij schade aan de insula?
Letsel aan de insula kan op verschillende manieren ontstaan, bijvoorbeeld door een beroerte, een hersentumor of een ongeluk. De gevolgen hangen af van welk deel van de insula beschadigd is en hoe groot het letsel is. Mogelijke gevolgen zijn:
- Problemen met smaakwaarneming of het volledig verlies van smaak
- Moeilijkheden met het herkennen of voelen van pijn
- Veranderingen in het emotionele leven, zoals minder empathie of moeite met het herkennen van walging
- Stoornissen in het lichaamsbewustzijn, zoals het niet meer herkennen van een eigen lichaamsdeel (asomatognosie)
- Spraak- en taalproblemen, omdat de insula ook verbonden is met gebieden die taal verwerken
- Moeite met het reguleren van autonome lichamelijke functies zoals hartslag en bloeddruk
Bij een beroerte in de regio van de insula kunnen ook slikproblemen optreden, omdat de insula een rol speelt in de coördinatie van het slikken.
De insula en verslaving
Onderzoek laat zien dat de insula betrokken is bij verslavingsgedrag. Mensen met schade aan de insula stoppen soms vrijwel moeiteloos met roken, zonder de gebruikelijke drang of ontwenningsverschijnselen. Dit wijst erop dat de insula een rol speelt bij het verlangen naar een middel en bij de lichamelijke sensaties die dat verlangen aandrijven. Dat maakt de insula een interessant hersengebied voor verslavingsonderzoek.
De insula en psychiatrische aandoeningen
Bij verschillende psychiatrische aandoeningen is de werking van de insula veranderd. Bij angststoornissen, depressie, eetstoornissen en schizofrenie vinden onderzoekers afwijkingen in de activiteit of de structuur van de insula. Ook bij autismespectrumstoornis wordt de insula besproken, omdat interoceptie en het begrijpen van sociale signalen bij die aandoening anders verlopen. Het gaat hier om bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek; de insula is geen alleenbepalende factor, maar een onderdeel van een groter netwerk.
De insula is dus een klein maar veelzijdig hersengebied dat midden in het lichaamsbewustzijn, de emoties en de verwerking van zintuiglijke informatie zit. Juist omdat het zo veel functies combineert en zoveel verbindingen heeft met andere hersendelen, zijn de gevolgen van schade aan de insula breed en soms verrassend. Wie meer wil weten over de gevolgen van hersenletsel in specifieke gebieden, kan terecht bij gespecialiseerde informatiebronnen over hersenletsel.
