Een gemiddeld volwassen brein weegt ongeveer 1.300 tot 1.400 gram. Dat is iets meer dan een liter melk, maar het bestuurt elk moment van je leven. Het gewicht van hersenen verschilt per persoon en hangt af van leeftijd, geslacht en lichaamsgrootte, maar die verschillen zeggen verrassend weinig over hoe slim iemand is.
Hoe zwaar zijn hersenen bij volwassenen?
Bij de meeste volwassenen ligt het gewicht van de hersenen tussen de 1.200 en 1.500 gram. Gemiddeld kom je uit op zo’n 1.350 gram. Hersenen van mannen zijn gemiddeld iets zwaarder dan die van vrouwen, maar dat verschil heeft alles te maken met gemiddeld grotere lichaamsmaten en niets met intelligentie of hersenfunctie.
Het brein bestaat voor ongeveer 75 tot 80 procent uit water. De rest bestaat uit vet, eiwitten en andere stoffen. Die hoge waterinhoud maakt hersenen zacht en kwetsbaar, vandaar dat ze zo goed beschermd zitten in de schedel, omgeven door vloeistof.
Hoe verandert het gewicht van hersenen door de jaren heen?
Bij de geboorte wegen hersenen gemiddeld zo’n 350 tot 400 gram. In de eerste jaren van het leven groeien ze razendsnel. Rond je vijfde of zesde jaar zijn je hersenen al ongeveer negentig procent van hun volwassen gewicht bereikt. Daarna gaat de groei langzamer door, tot ergens in de twintig jaar.
Vanaf middelbare leeftijd beginnen de hersenen langzaam te krimpen. Dat krimpen gaat sneller na je zestigste. Het gaat dan niet om een dramatisch gewichtsverlies, maar het verlies van hersenweefsel is wel meetbaar en wordt in verband gebracht met geheugen en verwerkingssnelheid die iets minder worden op hogere leeftijd.
Zegt een zwaarder brein iets over intelligentie?
Dit is een veelgestelde vraag, en het korte antwoord is: nee, niet echt. Lange tijd dachten wetenschappers van wel. Einstein was hier een bekend testgeval. Zijn brein werd na zijn dood in 1955 bewaard en uitgebreid onderzocht. Het woog ongeveer 1.230 gram, dus zelfs iets minder dan gemiddeld. Wat onderzoekers wél vonden, waren aanwijzingen dat bepaalde gebieden in zijn brein, met name die betrokken zijn bij ruimtelijk denken en wiskunde, compacter georganiseerd leken.
Onderzoekers van de McMaster University en andere instituten hebben gekeken of breingrootte en intelligentie samenhangen. Er is een heel klein positief verband gevonden, maar dat verband is zo zwak dat het in de praktijk niets voorspelt over hoe slim iemand is. Een groot brein is geen garantie voor hoge intelligentie, en een kleiner brein betekent zeker geen lagere intelligentie.
Wat meer uitmaakt, is hoe goed de verbindingen in het brein werken. De kwaliteit en efficiëntie van de verbindingen tussen hersencellen lijken een grotere rol te spelen dan het totale gewicht of volume.
Vergelijking met andere dieren
Mensen hebben lang niet de zwaarste hersenen in het dierenrijk. Een olifant heeft hersenen van zo’n 5.000 gram, en een spermwalvis heeft hersenen van wel 8.000 gram. Toch zijn wij als mensen cognitief complexer dan zij. Wat het verschil maakt, is de verhouding tussen hersengewicht en lichaamsgewicht, en de organisatie van het hersenweefsel, met name de grote, sterk gevouwen hersenschors bij mensen.
Die vouwen zijn trouwens precies waarom menselijke hersenen er zo gerimpeld uitzien. Door te vouwen past er veel meer hersenoppervlak in een kleine schedel. Als je de hersenschors van een mens uitvouwt, heeft die een oppervlakte van ongeveer 2.500 vierkante centimeter.
Het gewicht van hersenen is dus een interessant feit, maar het is maar één kant van het verhaal. Een brein van rond de 1.350 gram is volkomen normaal, en hoe goed dat brein werkt heeft veel meer te maken met de verbindingen erin dan met het getal op de weegschaal.
